Sözcükte Anlam Özellikleri

1-Sözcüğün Anlam özellikleri

A-Gerçek Anlam

Gerçek anlam bir kelimenin aklımıza gelen ilk anlamıdır.Kelimelerin sözcükte yer alan ilk anlamları da gerçek anlamdadır.

Örneğin;

Uyanır uyanmaz perdeyi kapattı. Burada perde kelimesi ilk olarak bize pencerenin önüne çekilen dışarıdan ışığın girmesine engel olan bir örtüdür.Aklımıza gelen ilk anlamı karşılayan perde kelimesi burda gerçek anlamda kullanılmıştır.

Örneğin;

Kör adama kimse yardım etmedi.

Burada körden kasıt görme engeli olan kişi anlamında kullanılmıştır.Yani sözcük gerçek anlamdır.

Örneğin;

Karabaş,bir şeyin kokusunu aldı.

Burada koku kelimesi nesnelerden yayılan ve duyu organımızla hissettiğimiz duygu anlamında kullanılmıştır.

Örneğin;

İş yerinin bütün camları kırıldı.

Burada kırılmak sözcügü bölünmek,parçalanmak anlamında kullanılmıştır.

Örneğin;

Dağın yüksek yerlerine kar yağmıştı.

Burada yüksek kelimesi seviye anlamında kullanılmıştır.

B-Yan Anlam

Bir sözcüğün temel yani gerçek anlamından kopmadan kazandığı yeni anlamlara yan anlam denir.Sözcük gerçek anlamından farklıdır ancak tamamen kopmamıştır.Sözcüğün yan anlam kazanmasında gerçek anlamda görev şekil benzerliği ve yakıştırması etkilidir.

Örneğin;

Çok zorlayınca kapının kolu kırıldı.

Bu cümlede kol kelimesi ilk olarak insan uzvu olarak düşünülebilir ama burada kol kelimesi benzerlik,işlerlik olarak insan koluna benzetilmiştir.Çünkü kapının da ön ve arka olmak üzerek iki kolu vardır.Burada kelime yan anlamda kullanılmıştır.

Örneğin;

Kör makasla kumaşı kesmeye çalışıyor.

Burada kör kelimesi kesinliği olmayan anlamında kullanılmıştır.

Örneğin;

Bugün boşum hiç işim yok.

Burada boş kelimesi işsiz anlamında kullanılmıştır.

Örneğin;

Dağın sırtına tırmandık.

Burada yamacına köşesine tırmandık anlamında kullanılmıştır.

Örneğin;

Anahtarını çekmecenin gözüne koydu.

Burada çekmecenin bölümüne yerleştirdi anlamında kullanılmıştır.

C-Mecaz Anlam

Bir ilgi veya benzetme sonucu sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamlara denir.

Örneğin;

Konsere gidemeyince biletlerimiz yandı.

Burada yanmak kelimesi bir şeyin alev alarak kül olduğu anlamında değil biletlerin iptal olduğu anlamında kullanılmıştır.

Örneğin;

Ortalıkta savaş kokusu var.

Burada koku anlamı belirtisi,işareti anlamında kullanılmıştır.

Örneğin;

Olaylara karşı kör ve sağırdır.

Burada kör kelimesi duyarsız anlamındadır.

Örneğin;

Bugün yine ağırdan alıyor.

Burada ağırdan almak cümlesi tembellik yapmak anlamında kullanılmıştır.

D-Terim Anlam

Bir sözcüğün bilim,sanat,spor veya herhangi bir meslek alanına özgü kavramları karşıladığına kazandığı anlama terim anlam denir.

Örneğin;

Matematik;sayılar,polinom,kümeler…..

Tiyatro;sahne,perde,kostüm……

Coğrafya;enlem,boylam,ölçek…….

Müzik;nota,akor,sol anahtar

Örneğin;

Oyunun birinci perdesi bitti.(Tiyatro terimi)

Örneğin;

Notalara göre gitar çaldı.(Müzik terimi)

Örneğin;

Haritaları çizerken küçük ölçek kullandı.(Coğrafya terimi)

Örneğin;

Polinom sorularında çok zorlandı.(Matematik terimi)